|
Idiomas
- Euskera
DEPARTAMENTO DE EUSKERA
1. Horario de atención al público y horario de clases.
Lunes y Miércoles de 18:00 a 19:00
Jefa de Departamento: Mª
Jesús López Pantoja
Teléfono: 915335802
/ 03 / 04 / 05
Dirección e-mail de contacto: euskera@eoidiomas.com
Importante: sólo
se atenderán los correos que traten sobre asuntos que sean competencia
exclusiva del Departamento y que no figuren expresamente en esta página
web.
Cursos, horario de clases
y nombre del profesor:
| CURSO |
HORA |
DÍAS |
AULA |
NB1 |
17:00 |
L-X-V |
Piso 4 - Aula 03 |
NB1 |
19:00 |
M-J-V |
Piso 4 - Aula 03 |
NB2 |
17:00 |
M-J-V |
Piso 4 - Aula 03 |
NB2 |
19:00 |
L-X-V |
Piso 4 - Aula 02 |
NI1 |
19:00 |
M-J-V |
Piso 4 - Aula 02 |
4º |
19:00 |
L-X-V |
Piso 4 - Aula 03 |
5º |
17:00 |
M-J-V |
Piso 4 - Aula 05 |
2. Programación.
Los objetivos y contenidos del Nivel Básico y del Nivel Intermedio son los que se establecen en el Decreto 31/2007, de 14 de junio, publicado en el BOCM el 22 de junio de 2007.
2.1. NIVEL BÁSICO 1
OBJETIVOS ESPECÍFICOS DEL NIVEL BÁSICO 1
Comprensión auditiva:
El alumno ha de ser capaz de:
- Comprender lo que se dice en conversaciones breves en las que se establece contacto social y se intercambia información sobre aspectos personales, asuntos cotidianos o de inmediata necesidad, siempre que su interlocutor coopere, hable despacio y se puedan solicitar aclaraciones.
- Comprender lo esencial de lo que se le dice directamente en transacciones y gestiones básicas cara a cara; por ejemplo, preguntar por un sitio, o hacer compras.
- A partir de material grabado, captar el sentido global y entender determinada información en mensajes breves, sencillos y claros.
Comprensión lectora:
- Se espera que el alumno sea capaz de entender el sentido global, los puntos principales y la información específica predecible de mensajes sencillos como notas, listas, avisos, anuncios, etc., y textos breves sobre situaciones sencillas de la vida cotidiana (por ej., postal a un amigo).
Expresión escrita:
- El alumno ha de ser capaz de dar información escrita sobre datos personales y rellenar formularios sencillos.
- Al finalizar el curso, el alumno ha de ser capaz de confeccionar mensajes elementales como notas, listas, anuncios, etc., o textos breves, como por ejemplo, una postal a un amigo o un e-mail haciendo una propuesta a un amigo, con un control evidentemente limitado de los recursos lingüísticos.
Expresión oral:
La conversación ha de ser la principal actuación lingüística del alumno en este nivel.
- Ha de ser capaz de desenvolverse de manera básica en transacciones y gestiones sencillas que tengan que ver con información personal, números, cantidades, precios, fechas y horarios.
- Ha de ser capaz de participar en conversaciones breves en las que se establecen contactos sociales y se intercambia información básica sobre aspectos personales, asuntos cotidianos o de inmediata necesidad.
- Se buscará un nivel de corrección suficiente en la entonación, acento, diferenciación de determinados fonemas (s/z, tx/tz, ...) y fenómenos fonéticos derivados del encuentro de consonantes (z-d, z-g, k-d, ...)
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS DEL NIVEL BÁSICO 1
1. GRAMÁTICA
Oración
- Tipos de oración: declarativa afirmativa y negativa, interrogativa, imperativa, y exclamativa.
- Orden de los elementos de la oración: el elemento inquirido en las oraciones afirmativas, negativas e interrogativas.
- Concordancia: NOR y NORK singular y plural con el verbo, referencia temporal y aspecto verbal.
- Coordinación copulativa: eta, baita ... ere, ezta ... ere, disyuntiva: ala, edo y adversativa: baina.
- Subordinación: explicativa (eta), final (-t(z)era, -t(z)eko).
Declinación. Casos:
- NOR (absoluto), NORK (ergativo), NORI (dativo): nombres propios y comunes, singular y plural; demostrativos.
- ZERIK (partitivo).
- NOREN (genitivo de propiedad), NONGO (genitivo locativo): nombres propios y comunes, singular y plural.
- NON (inesivo), NORA (adlativo), NORAINO (adlativo), NONDIK (ablativo), NORENTZAT (destinativo), NOREKIN (sociativo): nombres propios y comunes, singular y plural.
Nombres y adjetivos
- Clases de nombres: propios / comunes, simples / derivados (sufijos -tar, -kide, -ari, -gile) / compuestos (seme-alabak, ...).
- Adjetivo: simples, derivados (sufijos -tsu y -garri) y compuestos.
- Gradación: libre (oso, nahiko) y fijada (onena, hobea, handiegi).
- El adjetivo como atributo (azterketa erraza izan da).
Determinantes
- Articulos definidos: -a, -ak / indefinidos: bat, batzuk.
- Indefinidos de uso más frecuente: zenbat, batzuk, asko, gutxi, nahiko.
- Numerales cardinales: bat, bi, hiru...; ordinales: lehen(en)go, bigarren…; expresiones de cantidad: kilo bat; hiru ordu.
- Generales: dena, guztia, oso.
- Aposición restrictiva (Osaba Iñaki, Lasa Andrea).
Pronombres
- Pronombres personales: ni, gu, zu, zuek; demostrativos: hau, hori, hura; hauek, horiek, haiek.
- Interrogativos: nor, zer, nortzuk; indeterminados: zerbait, norbait, inor, ezer, edonor, edozer, edozein.
Verbos
- Sintéticos: sistema NOR: izan, egon, ibili, etorri, joan; sistema NOR-NORK: ukan, eduki, jakin, eraman, ekarri.
- Auxiliares: sistemas NOR, NOR-NORK (nor 3ª persona), NOR-NORI (nor 3ª persona) y NOR-NORI-NORK.
- Tiempos: presente y futuro.
- Aspectos: perfecto, imperfecto durativo, imperfecto puntual con las locuciones ari izan, bizi izan, balio izan y verbos sintéticos.
- Locuciones behar izan, nahi izan, ahal izan, ezin izan.
- Imperativo no conjugado (Etorri azkar!).
- Posición de los elementos en oraciones interrogativas y negativas.
Adverbios
- Adverbios simples, derivados (sufijos -ki, -to, -ik, -ta) y compuestos (inon, nonbait).
- Adverbios de tiempo (gaur, atzo, orain, ...); lugar (hemen, hor, han, ...) y modo (honela, ados, poliki-poliki, ...); de gradación (oso, ia-ia); de opinión (nire ustez) y expresiones (gutxi gorabehera).
- Posposiciones sin sufijo (ondoan, aurrean, erdian, atzean, gainean, azpian, barruan), con genitivo (ondoan, aurrean, atzean, artean, azpian, barruan, erdian, gainean, ezkerrean, eskuinean), con caso absoluto o partitivo (gabe).
2. DISCURSO
- Referencia: pronominales (ni, zu, gu, zuek, hau, hori, hura, bera); adverbios de lugar (hemen, hor, han); adverbios de tiempo (orduan).
- Correferencia: uso de ere (ni ere bai) y beste (beste bat; besterik).
- Organizadores: comienzo (hasieran); continuación (gero, ondoren); final (azkenean); ejemplo (adibidez); seguridad (noski).
3. LÉXICO Y SEMÁNTICA
- Exponentes frecuentes para las funciones que se trabajan.
- Vocabulario usual de las situaciones y temas trabajados.
- Antónimos, sinónimos más frecuentes.
4. FONOLOGÍA Y ORTOGRAFIA
- Fonemas vocálicos: diptongos <ai>, aizu, <ei>, zein, <oi>, goi, <au>, auzo, <eu>, euri; hiatos: gizonei, ehun.
- Fonemas consonánticos: pronunciación de <g> (geografia), <j> (joan), <s> / <ts> (soinu / lotsa), <z> / <tz> (aza, hitz), <x> / <tx>, (muxu / txerri).
- Adecuación de préstamos: funtzionario, denda.
- Palatalización: in [ñ](baina [baña]); il [ill] (mutila [mutilla]).
- Cambios provocados por la negación ez: ensordecimiento (ez daukat [eztaukat], ez gara [ezkara]); asimilación (ez naiz [enaiz]).
- Acento de los elementos léxicos aislados.
- El tono de las oraciones interrogativas, imperativas y exclamativas.
- El alfabeto.
- Grafias nb y np (ganbara, sinpatiko).
- Escritura de palabras y nombres extranjeros.
- Signos ortográficos: exclamación e interrogación, guión en palabras compuestas (seme-alabak).
- Ortografía correcta del vocabulario usual empleado, incidiendo en las palabras frecuentes que ofrecen más dificultad.
2.2. NIVEL BÁSICO 2
OBJETIVOS ESPECÍFICOS DEL NIVEL BÁSICO 2
Comprensión auditiva
El alumno ha de ser capaz de comprender:
- la información esencial y los puntos principales en mensajes y anuncios públicos breves, claros y sencillos, que versen sobre asuntos conocidos.
- detalles relevantes de lo que se le dice en transacciones y gestiones sencillas, por ejemplo, en tiendas o estaciones, siempre que pueda pedir confirmación.
- la información esencial y los puntos principales de lo que se le dice en conversaciones en las que participa.
- identificar el tema y los cambios de tema en una discusión formal sobre asuntos conocidos y captar los contrastes de opiniones.
- conversaciones sencillas sobre los temas correspondientes a este nivel.
- noticias sencillas de radio o televisión, siendo capaz de reconocer la información principal, por ej., qué ha sucedido, cuándo, por qué, etc.
Comprensión lectora
El alumno ha se ser capaz de:
- comprender el sentido global y los puntos principales y detalles relevantes de textos escritos de estructura sencilla y clara, en un registro formal o neutro.
- identificar información específica en textos periodísticos sencillos, como, por ejemplo, noticias que describan hechos o acontecimientos.
- Encontrar información pertinente en textos de uso cotidiano, claramente estructurados, y buscar y localizar informaciones concretas en internet.
- comprender mensajes en notas personales y anuncios públicos breves y sencillos que contengan información e indicaciones relacionadas con actividades y situaciones de la vida cotidiana.
- comprender correspondencia personal breve y sencilla.
- Seguir el argumento de relatos breves, graduados para el nivel.
Expresión escrita
El alumno ha de ser capaz de:
- escribir textos breves, como notas o mensajes, relacionados con actividades y situaciones de la vida cotidiana.
- escribir correspondencia personal hablando de uno mismo o de su entorno (familia, trabajo, amigo, diversiones, etc.)
- expresar por escrito de forma sencilla su opinión sobre asuntos de la vida cotidiana.
Expresión oral
El alumno ha de ser capaz de:
- establecer contactos sociales en una amplia gama de situaciones (saludos, despedidas, presentaciones, formas de llamar la atención, agradecimientos, intereses, disculpas, cumplidos, felicitaciones…).
- Interesarse por el estado de salud y de ánimo de las personas y expresar cómo se siente.
- desenvolverse de manera comprensible y adecuada en conversaciones en las que se traten temas cotidianos de interés personal o que sean pertinentes para la vida diaria, por ejemplo, familia, aficiones, trabajo, viajes y acontecimientos actuales.
- contar una historia o relato de forma sencilla.
- Intercambiar puntos de vista, opiniones y explicaciones sobre asuntos prácticos de forma sencilla.
- Planear una actividad, hacer sugerencias, expresar opiniones, reaccionar a las propuestas, expresar acuerdo y desacuerdo.
- Ofrecer y pedir ayuda, convidar, hacer ofrecimientos, aceptar, rechazar, excusarse y agradecer.
- expresarse con un ritmo adecuado al nivel y que su pronunciación sea bastante correcta.
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS DEL NIVEL BÁSICO 2
1. GRAMÁTICA
Oración
- Tipos de oración: declarativa afirmativa y negativa, interrogativa, imperativa, y exclamativa.
- Oraciones interrogativas totales con la partícula ezta, parciales y disyuntivas con ala.
- Oraciones exclamativas con pronombres demostrativos (Hau hotza!).
- Orden de los elementos de la oración: El elemento inquirido en las oraciones afirmativas, negativas e interrogativas. Orden marcado y no marcado.
- Coordinación copulativa: eta, baita ... ere, ezta ... ere; ere bai, ere ez; baita ere, ezta ere); disyuntiva: ala, edo y adversativa: baina, hala ere, dena dela.
- Subordinación: completiva -(e)la, -t(z)eko, baietz / ezetz (baietz uste dut); interrogativa indirecta: - (e)n: (badakizu non dagoen udaletxea?); temporal: participio + baino lehen(ago) (aurretik, eta gero, ondoren, arte; causal: -(e)lako, ... eta; condicional: -(e)z gero (horrela jarraituz gero, ez duzu aurreratuko); final: (...-t(z)era, ...-t(z)eko); comparativa: baino ...-ago(a), bezain, adina.
Declinación: casos
- NOR (absoluto), NORK (ergativo), NORI (dativo): nombres propios y comunes, indefinido, singular y plural, pronombres demostrativos.
- ZERIK (partitivo).
- NOREN, NONGO: nombres propios y comunes, singular y plural, demostrativos.
- NON, NORA, NONDIK, NORENTZAT, NOREKIN: nombres propios y comunes, singular y plural.
- Demostrativos.
- ZEREZ (instrumental): indefinido.
Nombres y adjetivos
- Clases de nombres: propios / comunes, simples / derivados / compuestos (seme–alabak), contables / incontables, animados / inanimados.
- Género: seme / alaba, neska / mutil.
- Sufijos: -tsu: irrifartsu; -garri: aspergarri, -ti: beldurti; -gabe: lotsagabe; -dun: dirudun.
- Gradación: libre (oso, nahiko).
- Comparativos: -ago(a), -egi(a), (-rik) ... (e)na, bezalakoa.
- Modificadores del sustantivo: -(r)en (kristoren zaplaztekoa); -ko (negar egiteko istorioa).
- Repetición (beltz-beltza, arin-arina ...).
Determinantes
- Articulos definidos:-a, -ak / indefinidos: bat, batzuk.
- Uso de beste.
- Indefinidos: zenbat, batzuk, asko, gutxi, nahiko, gehiegi, gutxiegi, pilo bat, apur bat.
- Generales: dena, guztia, oso.
- Números cardinales: bat, hogei, ehun, mila...; ordinales: lehen(en)go, bigarren…; expresiones de cantidad: hiru ordu, botila bat ur; fracciones: erdi, laurden.
- Aposición restrictiva (Osaba Iñaki, Lasa andrea).
- Determinantes que preceden al nombre (lehen, ...) y determinantes que van detrás del nombre (bat, erdi, ...).
Pronombres
- Pronombres personales: ni, gu, zu, zuek.
- Pronombres reflexivos: neure burua y recíprocos: elkar.
- Demostrativos: hau, hori, hura; hauek, horiek, haiek; interrogativos: nor, zer, nortzuk, zein, zeintzuk; indeterminados: zerbait, norbait, inor, ezer, edonor, edozer, edozein.
Verbos
- Sintéticos: sistema NOR: izan, egon, ibili, etorri, joan; sistema NOR-NORK: ukan, eduki, jakin, eraman, ekarri.
- Auxiliares: sistemas NOR, NOR-NORK (nor 3ª persona), NOR-NORI (nor 3ª persona), NOR-NORINORK e impersonales.
- Tiempos: presente, futuro y pasado.
- Aspectos: perfecto, imperfecto durativo, imperfecto puntual con las locuciones ari izan, bizi izan, balio izan y verbos sintéticos.
- Locuciones behar izan, nahi izan, ahal izan, ezin izan.
- Imperativo no conjugado (Etorri azkar!); conjugado: (NOR / NOR (3ª persona)-NORK) (Ez zaitez hor geratu! Ez ezazu arropa lurrean utzi!).
- Posición de los elementos en oraciones interrogativas y negativas.
- Nominalización: -t(z)ea: Ahaztu zait argia itzaltzea; -t(z)en: Badakizu testu-prozesadorea erabiltzen?
Adverbios
- Adverbios simples, derivados (poliki, ondo, …) y compuestos (edonon, nolabait).
- Adverbios de tiempo (gaur, atzo, orain, ...), lugar (hemen, hor, han, ...) y modo (honela, ados, poliki-poliki, ...), de gradación (oso, ia-ia), de opinión (nire ustez) y expresiones (gutxi gorabehera).
- Posposiciones sin sufijo (eskola aurrean…), con genitivo (orriaren beheko aldean), con caso absoluto o partitivo (dirurik gabe), bi egun barru.
- Grado: -ago (azkarrago joan behar da), -egi (azkarregi egin duzu), gero eta ... -ago.
- Expresiones adverbiales (batez ere, gutxi gorabehera, noizean behin, ...).
2. DISCURSO
- Referencia: pronominales (ni, zu, gu, zuek, hau, hori, hura, bera), adverbios de lugar (hemen, hor, han), adverbios de tiempo (orduan).
- Correferencia. Uso de ere (ni ere bai) y beste (beste bat; besterik).
- Organizadores: comienzo (hasieran, hasteko, lehenengo eta behin), continuación (gero, ondoren, … eta gero), final (azkenean, bukatzeko, azkenez), ejemplo (adibidez), seguridad (noski), seguridad / opción (jakina, beharbada, agian, dirudienez), necesidad (beharrezkoa da), consecuencia (beraz, orduan), causa (horregatik, zeren eta), refuerzo (batez ere).
3. LÉXICO Y SEMÁNTICA
- Exponentes frecuentes para las funciones elementales (Kaixo!, Barkatu. Aizu! Mesedez... Ez dut ulertzen. Nola esaten da…? Agur, ondo ibili …).
- Vocabulario usual de las situaciones y temas trabajados.
- Antónimos, sinónimos y contrarios usuales.
- Palabras de origen castellano enraizadas en el euskera.
4. FONOLOGÍA Y ORTOGRAFÍA
- Fonemas vocálicos: diptongos aizu, zein, goi, auzo; hiatos: gizonei, ehun.
- Fonemas consonánticos: <g> (geografia), <j> (joan), <s>/<ts> (soinu / lotsa), <z>/<tz> (aza, hitz), <x> / <tx>, (muxu / txerri); grupos consonánticos: antz, hortz, nork.
- Adecuación de préstamos de uso frecuente (funtzionario, denda), y préstamos con <r> inicial (erlazio, Erroma, arratoi), y de los que terminan en -ción (informazio, kamioi).
- Palatalización: in [ñ]: baina [baña], il [ill]: mutila [mutilla], is [ix]: isilik [ixilik]; z, s, ts, tz [x, tx]: zakur [txakur], itsaso [itxaso].
- Cambios provocados por la negación ez: ensordecimiento (ez daukat [eztaukat], ez gara [ezkara]), asimilación (ez naiz [enaiz]).
- Epéntesis: vocálica (Ixabelek); consonántica (hirurehun, lauretan).
- Sonorización (berrehun eta bost [berrehundabost]).
- Elipsis (zer ordu da [ze ordu da]) .
- Acento de los elementos léxicos aislados; adecuación de préstamos.
- El tono de las oraciones interrogativas, imperativas y exclamativas.
- El alfabeto.
- Geminación en nombres propios (Antton, Bittor).
- Grafias nb y np (ganbara, sinpatiko).
- Escritura de palabras y nombres extranjeros.
- Signos ortográficos: exclamación e interrogación, guión en palabras compuestas (seme–alabak).
- Ortografía correcta del vocabulario usual empleado, incidiendo en las palabras frecuentes que ofrecen más dificultad.
2.3. NIVEL INTERMEDIO 1
OBJETIVOS ESPECÍFICOS DEL NIVEL INTERMEDIO 1.
Comprensión auditiva
El alumno ha de ser capaz de:
- Identificar las intenciones comunicativas y las ideas principales de intervenciones, discusiones, indicaciones detalladas y narraciones emitidas de forma clara, no rápida, en registros formales o informales dentro de la lengua estándar.
- Extraer información esencial de avisos, informativos u otro material retransmitido o grabado sencillo que trate sobre temas generales, pronunciados con claridad y a un ritmo no rápido.
- Comprender instrucciones o mensajes sencillos, noticias importantes, recados o encargos directos o por teléfono.
- Comprender lo suficiente para participar, sin preparación previa, en conversaciones que traten sobre temas cotidianos.
Comprensión lectora
El alumno ha de ser capaz de:
- comprender, satisfactoriamente, textos sencillos y contextualizados que traten sobre temas generales.
- Identificar las intenciones comunicativas, las ideas principales y los detalles más relevantes de textos acordes con el nivel.
Expresión escrita
El alumno ha de ser capaz de:
- Escribir textos sencillos y adecuados sobre temas conocidos, respetando las convenciones del lenguaje escrito, enlazando los elementos en secuencias coherentes, con una organización y cohesión básicas pero eficaces y con un control satisfactorio de recursos lingüísticos sencillos.
- Escribir notas, mensajes y cartas a interlocutores conocidos, transmitiendo y realzando información, describiendo experiencias, sentimientos y acontecimientos con cierto detalle, de forma coherente y con una organización y cohesión básicas pero aceptables.
Expresión oral
El alumno ha de ser capaz de:
- Participar y reaccionar de forma adecuada y eficaz en la mayoría de las situaciones habituales, para cumplir las intenciones comunicativas propias de estas situaciones.
- Desenvolverse con un ritmo fluido en intercambios cotidianos.
- Realizar descripciones y narraciones sencillas pero coherentes y organizadas, sobre una variedad de temas conocidos, utilizando un repertorio lingüístico sencillo pero amplio.
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS DEL NIVEL INTERMEDIO 1
1. GRAMÁTICA
ORACIÓN
- Actitud del hablante y modalidades de oración: interrogativa con los pronombres norako, norentzako, y posposición arte (zein ordutatik zein ordura arte). Oración imperativa. Oración exclamativa con ze(r), zein (Ze gaizki egin duzun!), con nolako/zelako (Nolako itxura duzun).
Interjecciones (Arraioa!, Alde!). Entonación de los diferentes tipos de oraciones.
- Orden de los elementos en cada tipo de oración cuando el orden es marcado: Nombre + verbo (idazkariak eman dit papera), pronombre+ verbo (neuk ikusi nuen gertaera), demostrativo+verbo (hauxe da lapurren etxea), adverbio+verbo (hantxe utzi nuen bihotza), verbo+verbo (galdu egin dira umeak), afirmación+verbo (badakit zein den).
- Concordancia sujeto – predicado – atributo: Elipsis de los elementos concordantes en persona y número con el verbo: (zuk) (niri) (liburu hauek) utzi zenizkidan. Concordancias verbales dudosas: begiratu, deitu, eragin, gonbidatu, itxoin, ....
- Oraciones impersonales.
- Coordinación afirmativa y negativa: entre elementos y entre oraciones. Conjunción: bai ... bai (bai larunbatean bai igandean kanpoan bazkalduko dugu), ez ...ez (ez azaroan ez abenduan ez du euririk egin), ez bakarrik ... ere (ez bakarrik Jon, beste guztiak ere galdu dira). Oposición: baizik (baino) (ez dago etxean, bulegoan baizik). Uso de ere.
- Subordinación enlaces y correlación de tiempos y modos.
- Subordinación adjetiva (o de relativo): -(e)n con desinencia de caso (ez gehiegi fidatu hitz egin digunarekin) y con poscedente (hitz egin digun pertsonarekin).
- Subordinación nominal (o completiva) y transmisión de información con nexos –(e)la y -(e)nik (ziur nago lortuko duzula, ez nekien ezkondua zinenik).
- Subordinación adverbial (o circunstancial). Construcciones concesivas con participio: etorri arren, nahiz eta ikasi. Construcciones comparativas con las locuciones bezain (etxean bezain ongi nago hemen), adina (txoriek adina jaten du), bezala (aingeruak bezala mintzatzen da) y bezalako (zu bezalako emakumerik ez dut ezagutu) y los determinantes honen, horren, hain, honenbeste, horrenbeste, hainbeste (hain urruti, hainbeste jende). Construcciones condicionales: con verbos conjugados (ikusi banu (ikusiko banu), ezagutuko nuen (ezagutuko nuke); con verbos no conjugados: -nez gero (nahi izanez gero), -t(z)ekotan (hemen geratzekotan, egurra bildu beharko genuke). Construcciones causales: con verbos conjugados, bait-... (partida galdu baitu, ez du mintzatzeko gogorik), - ...nez gero (ezertarako behar ez nuenez gero, bota egin nuen); con verbos no conjugados, -t(z)eagatik (korrika ibiltzeagatik gertatu zaizu), -t(z)earren (zenbat emango dizute hori garbitzearren?). Costrucciones finales: t(z)eagatik (zu ikusteagatik edozen egin dezaket), -t(z)earren (angulak jatearren elkartzen da jende horrekin). Construcciones temporales de anterioridad (participio + orduko; ...-t(z)erakoan), de inmediatez (participio + bezain agudo; de posterioridad (participio+ ostean, -takoan, -(e)netik), de simultaneidad (-(e)la, -t(z)ean), de duración (bitartean, harik eta ... arte).
DECLINACIÓN: Casos
- Ergativo (nork/zerk), absoluto (nor/zer), dativo (nori/zeri): indefidos; prolativo (saritzat txapela eman zioten). Animados e inanimados; pronombres y demostrativos.
- Genitivo de posesión, noren, indefinidos (zenbait lagunen aholkua); genitivo locativo, nongo, indefinidos (zein etxetako atezaina?); tratamiento de las unidades de medida con genitivo locativo, nongo (ehun kiloko harria, bost litroko botila); prolativo, nortzat (jatortzat daukagu). Animados e inanimados; pronombres y demostrativos.
- Inesivo, non/norengan (herrian, herrietan / amarengan, izebengan), adlativo, nora/norengana, (kalera, kaleetara / lagunarengana, lagunengana), adlativo, noraino / norenganaino, (teilaturaino / zuzendariarenganaino), ablativo, nondik / norengandik (zelaitik, zelaietatik / auzokoagandik, etsaiengandik), destinativo, norentzat, (umearentzat, umeentzat), sociativo, norekin, (saguarekin, saguekin) , adlativo de aproximación, norantz / norenganantz, (etxerantz, etxeetarantz, lagunenganantz), motivativo, norengatik, (zugatik, aitarengatik), instrumental, zerez, (makinaz, egurrez). Animados e inanimados; pronombres y demostrativos.
GRUPO DEL NOMBRE
- Concordancia con el verbo: caso zer/nor (artoak hondatu zizkiguten), caso nork (basurdeek dena zapaldu zuten), caso nori (baserritarroi ez digute ezer ordainduko).
Nombre
- Clases de nombres: compuestos (seme-alabak, arrain zopa, negu giroa). Formación del género: casos especiales (maisu/maistra, printze/printzesa) y género neutro (aita-amak, seme-alabak, senar-emazteak).
- Grado: positivo absoluto (mutil, andere) y relativo (mutikote, andereño).
Determinantes
- Artículo: definidos (–a/–ak) e indefinidos bat, batzuk.
- Cuantificadores definidos: tantos por cien (ehuneko bost), expresiones (bizpahiru, hogei(ren) bat, baten bat, gutxi gora-behera). Cuantificadores indefinidos (makina bat).
Complementos del nombre
- Adjetivos formados con nexo –ko: sustantivo + –ko (hitzeko gizona), sustantivo + adjetivo + -ko: (indar handiko pertsona), cuantificador + -ko (bi urteko umea, egun osoko lana, zenbateko prezioa du?).
- Adjetivos formados por redeclinación: norako (etxerako altzariak), norentzako (lagunentzako opariak).
- Posición.
- Modificadores del adjetivo (nahiko atsegina, aspergarri samarra, oso baldarra). Repetición: txiki-txikia.
- Grados del adjetivo: comparativo de inferioridad (txikiago, gutxiago), superioridad (handiago, gehiago) e igualdad (bezalakoa).
- Otras formas de complementos del nombre: nombre en aposición no restrictiva con relativo (Asier, nirekin ateratzen zena, ezkondu egin da); oración adjetiva o de relativo formada con –(e)n + caso ergativo, absotuto o dativo, elidiendo el nombre (galdera egin zuena, mendian galdu zirenek, bost urte dituztenei); oración adjetiva o de relativo formada con –tako/-(r)iko, elidiendo el nombre (mendian galdurikoak aurkitu dituzte).
- Expresiones: -arena egin (ez ikusiarena egin).
Pronombres
- Formas, funciones, posición, combinatoria, uso / omisión. Concordancia con el referente.
- Indefinidos (edonor, edonork, edonori, ... norbait, norbaitek, norbaiti, ..., inor, inork, inori, ...), reflexivos (neure burua), interrogativos (nortzuk, zertzuk) y exclamativos (horra,hara!) .
- Recíprocos: elkar, elkarri, elkarrekin, elkarrengana, elkarrengandik, elkarren.
- Formas de tratamiento habituales.
- Formas pronominales del verbo: ikusi zaitut, eman dizut.
GRUPO DEL VERBO
- Núcleo -verbo- y complementos de acuerdo con el tipo de verbo. Concordancia del verbo con el sujeto y con sus complementos.
Verbo
- Formación de las formas flexionadas regulares y de las formas irregulares de uso.
- Tiempos (presente, pasado y futuro) y aspectos (puntual, perfecto, imperfecto).
- Verbos conjugados sintéticos en presente del indicativo: sistema nor-nork, esan (diot, diozu, ...).
- Verbos conjugados sintéticos en pasado: sistema nor: izan, egon, ibili, etorri, joan; sistema nor-nork: ukan, eduki, jakin, eraman, ekarri.
- Verbos conjugados compuestos en presente y pasado del indicativo: sistemas nor-nori-nork (ez zidan begiratu) y nor-nork (ez ninduen agurtu).
- Verbos impersonales: hemen ez zaigu/digute kasorik egiten.
- Verbos inconjugados: participios (–Ø: kotxe lapurtu batean egin zuten ihes, –ta: amaituta ditugu lanak, –(r)ik: asperturik zebiltzan), nominalización (–t(z)ea: ez da erraza horrela marraztea; –t(z)eak: ikusteak amorrua ematen dit; –t(z)erik: ez dago zurekin asmatzerik), formas perifrásticas (–t(z)ea gustatu, erabaki, ahaztu, ...; –ten jakin, ikasi, lagundu; –tera behartu, ausartu, gonbidatu; –teko prest egon, asmoa izan, gai izan; –teari utzi, ekin), gerundio (– ten: irabazten ikusi nuen; –z: eroriz ikasten da oinez).
- Formas potenciales de los sistemas nor y zer-nork (presente, hipotético) (ikus genezake, etor nintekeen).
- Formas de la condicional, irreal e hipotética, y su consecuencia: sistemas nor ( -/-ko banintz, -ko nintzateke/nintzen), zer-nork (-/-ko banu, -ko nuke/nuen).
- Modos: expresión de la necesidad (ezinbestekoa da, nahitaezkoa da ...-t(z)ea), obligación (beharrezkoa duzu ...-t(z)ea) , capacidad (-t(z)eko gai izan, -t(z)ea izan, e intención (-t(z)ekoa izan, -t(z)ekotan egon).
Locuciones verbales con izan (ahal, ezin, nahi, behar, balio, bizi, merezi,... izan), con egin (hitz, lo, lan, amets, oihu, barre, negar,... egin), con hartu (kontuan, hitza, parte, begitan hartu, loak... hartu), con eman (hitza, denbora, amore, musu,... eman), con erabili (asmoa, buruan, ahoan,... erabili), con jo (adarra, larrua, ...).
- Valores aspectuales y modales más generales. Partículas modales: al (berak egin al zuen?), omen (galdu egin omen da).
- Correlación de acciones y concordancia de tiempos y modos. Correlación de tiempos en la transmisión de información.
- Posición de los elementos en oraciones interrogativas: pronombre interrogativo + verbo (zergatik egin duzu hori?; en oraciones negativas: verbos sintéticos: (SN) + ez + verbo + (SN) (nik ez dakit ezer), erbos compuestos: (SN) + ez + auxiliar + (SN) + radical (Jonek ez du lanik egiten).
ADVERBIO Y LOCUCIONES ADVERBIALES
- Expresión de circunstancias de tiempo, lugar y modo.
- Adverbios derivados: sufijos –ki (biziki, automatikoki), -ka (keinuka, gordeka).
- Cambios de categoria: el adjetivo como adverbio (zikin dago).
- Gradación del adverbio: negación total (ez dago batere pozik), suficiencia (nahiko, aski samar), alto nivel, (oso, biziki, asko, izugarri), grado absoluto (erabat, guztiz, zeharo), exceso (sobera). Otros grados (erdi, benetan).
- Adverbios relativos e interrogativos (inon, inongo, inondik, inola, inolako, nonbait, nolabait, edonon, edonola, ...)
- Adverbios que indican opinión (nire ustez, bere iritziz), seguridad (ziur asko, jakina!, noski!, zalantzarik gabe), inseguridad (badaezpada ere).
- Expresiones adverbiales: batez ere, bat-batean, lehenengo eta behin, noizean behin, nire partez, hamaika bider, zoritxarrez, ... .
ENLACES
Conjunciones y locuciones conjuntivas
- Coordinantes, de uso habitual: copulativas (edota), disyuntivas (dela ... dela), adversativas (baizik, baino), distributivas (batetik ... bestetik) y explicativas (zeren).
Posposiciones
- Locuciones posposicionales de uso habitual con genitivo, (noren): arabera, arte(an), aurka / kontra, aurrean, atzean / ostean, azpian, barruan / barnean, beharrean, bidez / bitartez, gainean, inguruan, menpe(an), ondoan, ordez, parean, partez, truk(e); con dativo (nori): esker; con inesivo (non): gora, behera. Locuciones verbales: begira, bila, eske, zain.
- Coordinación de locuciones posposicionales: Trafikoa erraztearen alde ala aurka zaude?
2. DISCURSO
Cohesión
- Mantener el tema:
Repeticiones intencionadas (ez da ona haragia jatea, ez da ona gozoa jatea, ... zer jango dugu, ba?).
Recursos de sustitución sencillos con referente claro: elipsis, pronombres y adverbios o expresiones con valor anafórico (horixe, hantxe, berak, kontua da, zera ..., hau da, ...).
Por procedimientos léxicos: sinónimos (nagusi, buruzagi,... ), hiperónimos de vocabulario frecuente (irratia, komunikabidea), a través de uno de los términos que entran en la definición (lehendakaria, presidentea, mandataria, ...), nominalización.
- Coherencia de la temporalidad verbal en el discurso (bihar bukatzeko asmoa zutela esan zuen / bihar bukatzeko asmoa dutela esan zuen).
- Conectores más frecuentes: conjuntivos (baita ere, gainera, bestalde, behintzat), disyuntivos (bestela), de contraste (berriz, ordea, ostera, dena den, hala eta guztik ere), consecutivos (beraz, orduan) y causales (zeren, ze).
Organización
Conversación:
- Marcadores frecuentes para, dirigirse a alguien (aizu, jaun-andreok, lagunok), saludar (egunon guztioi), empezar a hablar (hasteko, hitzaldi honen helburua ..., lehen-lehenik, ...), cooperar (nik esango nuke), reaccionar e interaccionar (arrazoi duzu), implicar al interlocutor (zein da zure iritzia?), demostrar implicación (ni ere ados nago), tomar la palabra (axola ez bazaizu), iniciar una explicación (hara, begira), pedir ayuda (lagunduko didazue?), agradecer (mila esker, ez dago zergatik), anunciar el final (bukatzeko, hitz gutxitan), despedirse (besterik gabe).
- Tipos de reacciones esperadas en las situaciones e intercambios usuales (“pares adyacentes”): preguntar-responder, ofrecer-aceptar, pedir - conceder, hacer un cumplido - quitar importancia, pedir -dar …
- Marcadores de iniciación (egun hartan, lehenengo eta behin), desarrollo (hau ikusi eta gero, honetaz gain), conclusión (esandakoaren arabera), cambio de tema (edozein modutan ere) (todo de acuerdo con el tipo de discurso / texto).
- Marcadores frecuentes para añadir información (gainera, bestalde), clasificar (alde batetik ... bestetik, lehenik ... bigarrenik), enumerar, transmitir (dirudienez), reformular (berriro, berriz diot), ejemplificar (adibidez, esate baterako), argumentar (-(e)la kausa, beste era batera esanda), rebatir (ez gaude ados, sentitzen dut baina ez nago konforme), enfatizar (onartu behar da, dudarik gabe), resumir (konklusio gisa, laburbilduz).
- Marcadores para contextualizar en el espacio y en el tiempo (orain dela ..., aurreko egunean, biharamunean, handik gutxira, bertan, dagoeneko, jadanik).
- Puntuación y párrafos.
- Formato de acuerdo con el tipo de texto. Marcas gráficas de clasificación, énfasis, referencias.
- Entonación y pausas.
Focalización
- Focalización por desplazamiento del sintagma: Irabazi, ez genuen ezer irabazi, baina ederto pasa genuen.
- Nexo focalizador del discurso zera: Zera esan behar dizut…
Deixis
- Formas de señalamiento en las diferentes situaciones de enunciación (conversación, teléfono, chat, carta, etc.) y en el discurso diferido y relato: uso de los pronombres, demostrativos y expresiones de tiempo y espacio.
Cortesía
- Formas de tratamiento de uso frecuente: personas gramaticales, uso de fórmulas (aizak/n, goazeman, ondo al dago berori?).
- Tiempos y expresiones para las funciones sociales (hasiko gara?, has gaitezen, hasi behingoz!).
- Respuestas cooperativas: repetición de partículas, expresiones apropiadas … (bai noski, nola ez ba).
Inferencias
- Sentido implícito en las expresiones y situaciones habituales, en las respuestas demasiado breves, o demasiado prolijas y en el tono irónico (ordua, mesedez? Hamarrak; zigarrorik nahi? ez dut erretzen, eskerrik asko).
3. LÉXICO Y SEMÁNTICA
Vocabulario
- Expresiones frecuentes en diferentes situaciones formales e informales para las funciones que se trabajan (Ver I, 1 y 3).
- Vocabulario de las situaciones y temas trabajados; variantes (formal – informal) estándar (Ver II, 1).
- Sintagmas lexicalizados y secuencias esteriotipadas, de uso frecuente (oheratu, mahaia jaso).
- Expresiones idiomáticas muy habituales.
Formación de palabras
- Formación de palabras por derivación. Prefijos: des- (desegin). Sufijos: -tasun (amatasun), -keria (zurikeria), -keta(azterketa), -te (eurite), -di (pinadi). Por composición: babalore, itsasgizon, ... .
Préstamos: minigona, termometro, ... .
- Diminutivos y aumentativos de uso (umetxo, andereño, eskutzar, mutikote).
- Nominalización.
- Siglas de uso frecuente.
Significado
- Campos asociativos de los temas trabajados.
- Palabras sinónimas o de significado próximo.
- Hiperónimos de vocabulario frecuente.
- Palabras antónimas usuales.
- Polisemia y doble sentido en palabras de uso frecuente.
- Palabras próximas formalmente, que suelen producir dificultad.
- Definición de palabras.
- Uso del diccionario.
- Falsos amigos e interferencias léxicas frecuentes (con la LM u otras segundas lenguas).
4. FONOLOGÍA Y ORTOGRAFÍA
- Reconocimiento y producción de los fonemas vocálicos y consonánticos.
- Recomendaciones de Euskaltzaindia: EBAZ (pronunciación cuidada del euskara unificado).
- Insistencia en los fonemas que presentan mayor dificultad. Palatalización: in [ñ]: baina [baña], il [ill]: mutila [mutilla], is [ix]: isilik [ixilik]; z, s, ts, tz [x, tx]: zakur [txakur], itsaso [itxaso].
- Insistencia en los procesos propios de la lengua que presentan mayor dificultad. Cambios provocados por la presencia de [Z]: ez naiz [enaiz], ez zara [etzara], izanez gero [izanezkero], hor zegoen [hortzegoen], ... .
- Adecuación de préstamos de uso frecuente (funtzionario, denda), y préstamos con <r> inicial (erlazio, Erroma, arratoi), y de los que terminan en –(c)ión (informazio, kamioi).
- Epéntesis: vocálica (Ixabelek); consonántica (hirurehun, lauretan).
- Sonorización: berrehun eta bost [berrehundabost].
- Elipsis: zer ordu da [ze ordu da]; Jon eta, ez dira etorri [jon ta, eztira etorri].
- Correspondencia entre fonemas y letras /signos.
- Estructura de la sílaba y separación silábica.
- Acento de intensidad y reconocimiento de las sílabas tónicas. Desplazamiento del acento en palabras en plural: [la-gún / lá-gu-nak]. El acento en los verbos: [i-ká-si / i-ká-si-kò]. Palabras marcadas: [ór-du, nés-ka, pí-su, ...]
- Entonación: patrones característicos.
- Entonación para las funciones comunicativas trabajadas.
- Tonos: tipos, reconocimiento, producción y cambios.
- Ritmo.
- Ortografía cuidada del vocabulario de uso.
- Insistencia en las transcripciones de fonemas que ofrezcan mayor dificultad. Digramas: DD (onddo), LL (tortilla), RR (errota), TS (mahats), TT (pottoka), TX (txiki), TZ (hitz).
- Dominio de las grafías GE, GI, NP, NB.
- Escritura de palabras y nombres extranjeros.
- Uso de las mayúsculas.
- Signos ortográficos: guión en palabras compuestas (seme-alabak).
- Abreviaturas y siglas más usuales.
- Puntuación: usos básicos del punto y aparte, punto y seguido, dos puntos y coma.
2.4. CICLO SUPERIOR
OBJETIVOS ESPECÍFICOS DE 5º CURSO
Comprensión auditiva
El alumno al final del curso deberá estar capacitado para:
- Desenvolverse en cualquier situación comunicativa (conversaciones con uno o varios interlocutores, relativa a cualquier tipo de información, en registro formal e informal).
- Comprender mensajes orales auténticos de tipología variada con posibles acentos dialectales. Dichos mensajes pueden ofrecer información de manera directa o indirecta y presentar cambios de tema; pueden sufrir además distorsiones o ruidos debidos al medio o a la situación comunicativa.
- Identificar el tipo de mensaje y las partes relevantes del mismo, así como hacer inferencias.
- Identificar la situación y las características de los participantes de la conversación.
Expresión oral
El alumno deberá ser capaz de:
- Desenvolverse adecuadamente en cualquier situación comunicativa.
- Narrar experiencias y acontecimientos, describir personas y situaciones.
- Participar activamente en conversaciones.
- Exponer y resumir un tema.
- Justificar un punto de vista y rebatir contrarios. La expresión tendrá que ser la adecuada a la situación comunicativa, fluida y correcta formalmente.
Comprensión lectora
El alumno deberá ser capaz de:
- Entender el contenido y la intención comunicativa de cualquier tipo de texto.
- Reconocer las ideas principales y secundarias.
- Localizar datos específicos.
- Identificar el tipo de texto y hacer inferencias sobre el mismo.
- Conocer el significado de palabras o expresiones concretas del texto.
Expresión escrita
El alumno deberá ser capaz de:
- Elaborar textos sobre acontecimientos y experiencias; escribir cartas formales; describir con detalle y matizaciones; exponer, opinar y argumentar, empleando la sintaxis y el léxico requerido para satisfacer de modo adecuado y preciso las necesidades del mensaje.
- Expresarse con coherencia, corrección formal y adecuación al tipo de texto y al registro.
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS DEL CICLO SUPERIOR
A. HELBURU PRAGMATIKO EDO KOMUNIKATIBOAK.
2. HIZKUNTZ EKINTZAK.
2.1. GIZARTE HARREMANAK.
2.1.1. Agurrak:
2.1.2.
Aurkezpenak: Kaixo, ni X naiz; pozten naiz; urte askotarako;...
2.1.3. Harremanen ezarpena
2.1.4. Eskaintzak eta eskerronaren agerpena: Mila esker; eskerrik asko;...
2.1.5. Ulermenaren adierazpena: Ez dut ondo ulertu; orain ulertu dut; zer diozu?;...
2.1.6. Desenkusak: Barkatu; sentitzen dut,...
2.1.7. Nahiak: Zer nahi duzu?; gustura joango nintzateke;...
2.1.8. Hitz hutsak: Zera; ba; beno;...
2.2. BESTEENGANAKO ERAGINA.
2.2.1. Zirikaldia (inzitazioa): Ea ba, animatu; baietz egin!; ezetz asmatu!;...
2.2.2. Baiezko eta ezezko agindua: Zaude ixilik; kendu hortik; zatoz hona;...
2.2.3. Aholkuak, abisuak: Kontuz!; azkar!; hemendik;...
2.2.4. Eskaera: Mesedez, emango zenidake...?;...
2.3. IRITZIA.
2.3.1. Iritzi intelektuala
2.3.1.1. Onespena: Bai horixe!; oso ondo; ongi egin duzu;...
2.3.1.2. Gaitzespena: Bai zera!; Ez dago ondo;...
2.3.1.3. Kalifikazioa: Izugarria!; ezin ederragoa!; inoiz baino hobeto;...
2.3.1.4. Konparazioa: Hau hobea da; beste hori handiegia da;...
2.3.1.5. Aukeraketa, hobespena: Zein nahiago duzu; hau hartuko nuke;...
2.3.1.6. Axolagabetasuna: Niri berdin dit; bost axola!;...
2.3.1.7. Arintzea: Ez du inporta; ez da ezer izan;...
2.3.2. Iritzi afektiboa
2.3.2.1. Nahigabea: Kaka zaharra!; arraioa!;...
2.3.2.2. Atsekabea: Hau zoritxarra;...
2.3.2.3. Dezepzioa: Ez dago zereginik!; alferrik da!;...
2.3.2.4. Atsegina: Atsegin dut holako lana; oso pozik nago hemen;...
2.3.2.5. Eskerrona: Eskerrak zuri;...
2.4. INFORMAZIOA.
2.4.1. Informazioa ematea: Hau egin behar duzu; hortik joaten da;...
2.4.2. Informazio eskaera: Esango didazu zer egin behar dudan?
2.4.3. Honako informazioak:
2.4.3.1. Datu objetiboak: 10etan irtengo da, 17 urte dauzka;...
2.4.3.2. Gertaerak: Goizean gertatu da; etxe aurrean izan da;...
2.4.3.3. Deskribapenak, e.a.: Holako eta halakoa da;...
2.5. EZTABAIDA.
2.5.1. Adostasuna, desadostasuna: Ados nago; oker zaude; jakina!; bai horixe!;...
2.5.2. Argudiaketa
2.5.2.1. Argudio baten hasiera eta garapena
2.5.2.2. Aldeko argudioak: Honek beste hori frogatzen du;...
2.5.2.3. Konklusioen finkapena: Laburbilduz; amaitzeko esan dezagun;...
2.5.2.4. Zergatiaren adierazpena: Honen zergatiak honakoak dira;...
2.5.2.5. Ondorioa: Ondorio bezala esan daiteke;...
2.5.2.6. Helburua: Gure helburua ez da irabaztea;...
2.5.2.7. Amore ematea: Hala izango da; tira, ba!; zuk nahi duzuna;...
2.5.2.8. Baldintza: Etorriz gero; egin ezean; baldin bagoaz;...
2.5.2.9. Hipotesia: Demagun; egia balitz;...
2.5.2.10. Aurkaritza: ezin gaitezke ados egon; ez nator bat;...
B. GRAMATIKA HELBURUAK
1. PERPAUSA.
1.1. PERPAUS MOTAK (esanahiaren arabera).
1.1.1. Adierazpen perpausak
a) Baiezkoak: Asko gustatu zait azken liburua.
b) Ezezkoak: Ez dut sekula horrelakorik ikusi.
1.1.2. Galde perpausak: Noiz bukatuko dugu partida?
1.1.3. Aginte perpausak: Ez zaitez berriro hemen ager.
1.1.4. Harridura perpausak:
a) Bai: Bai ausarta dela umea!
b) Erakusleak.: Hau zorte txarra!
c) Ze(r) / Zein: Ze eguraldi ederra dagoen gaur!
d) Nolako / Zelako: Nolako imajinazioa daukazun!
1.2. PERPAUSAREN EGITURA: Galdegaia eta elementuen ordena.
1.2.1. Ordena ez-markatua:
a) Goizean alkateak prentsaurreko bat eman du.
b) Bihar denok mendira joango gara.
1.1.2. Ordena markatuak:
a) Izena: Aurreko ikasleak erantzun du ondo.
b) Izenordaina: Zeuk egingo duzu orain.
c) Erakuslea: Horixe da galduta zegoen liburua.
d) Adberbioa: Hementxe zeuden poltsak.
e) Aditza: Lapurtu egin dizkigute poltsak.
f) Baiezkotasuna: Badator autobusa.
2. PERPAUS BAKUNA: IZEN SINTAGMA.
2.1. IZENA.
2.1.1. Izen bakunak: Etxea, haragia,...
2.1.2. Izen eratorriak: Entzule, erretzaile, liburugile, txirrindulari, madrildar, futbolzale, ikaskide, ikasgai, atezain, beldurti, haragikoi, ikusgarri, umekeria, isiltasun, eginkizun, aldaketa, oheratu, eskukada, artzaintza,...
2.1.3. Izen elkartuak: Arrain-zopa, seme-alabak, txori-kaiola,...
2.2. IZENORDAINAK
2.2.1. Pertsona izenordain arruntak: Ni, hi, gu, zu, zuek.
2.2.2. Pertsona izenordain indartuak: Neu, heu, geu, zeu, zeuek.
2.2.3. Izenordain zehaztugabeak:
2.2.3.1. Galdetzaileak: Nor, zer, nortzuk, zertzuk.
2.2.3.2. Galdetzaileetatik eratorritako izenordainak:
nor |
inor |
norbait |
edonor |
|
|
nor edo nor |
nornahi |
zer |
ezer |
zerbait |
edozer |
|
|
zer edo zer |
zernahi |
zein |
|
zenbait |
edozein |
|
|
zein edo zein |
zeinahi |
2.2.4. Bihurkariak: Jonen anaiak bere burua hil du.
2.2.5. Elkarkariak: Josuk eta Mirenek elkar maite dute.
Bata bestearen atzetik etorri dira.
2.3. DETERMINATZAILEAK.
2.3.1. Mugatzaileak:
2.3.1.1. Artikulua:
a) Artikulu zehaztua: -a -ak
b) Artikulu zehaztugabea: bat batzuk
2.3.1.2. Erakusleak:
a) Erakusle arruntak: hau hauek
hori horiek
hura haiek
b) Erakusle indartuak: hauxe hauexek
horixe horiexek
huraxe haiexek
c) Erakusle (izenordain) indartuak: berau berauek
berori beroiek
bera beraiek
2.3.2. Zenbatzaileak:
2.3.2.1. Zenbatzaile zehaztuak:
a) Kardinalak (zenbakiak)
b) Ordinalak: Lehen(en)go, -garren
c) Zatikiak: Erdia, herena, laurdena
d) Ehunekoak: Gasolina ehuneko bostean igo da.
e) Banatzaileak: Bana, bosna/ bakoitza-bakoitzeko.
f) Zenbait esapide: Bizpahiru, hogei bat / hogeiren bat, baten bat, ehun inguru, gutxi gora-behera, milatik gora, hamarretik hogeira bitartean, milaka;...
2.3.2.2. Zenbatzaile zehaztugabeak: Zenbat, batzuk, zenbait, asko, gutxi, honenbeste, hainbat, ugari, dexente, nahiko(a), aski, pilo bat, makina bat, apur bat, pixka bat;...
2.3.2.3. Zenbatzaile orokorrak: Dena, guztia, oso, bete.
2.4 IZENONDOAK.
2.4.1. Graduatzaileak:
a) Superlatibo absolutua: Libururik politena erosi dute.
b) Izenondo konparatiboak: Etxe handiagoa behar dut.
c) Neurriz gorako kualitatea: Etxe hori handiegia da.
2.5 IZENLAGUNAK.
2.5.1. -en atzizkia: Non utzi dituzu umeen jertseak?
2.5.2. -ko atzizkia:
2.5.2.1. Izen sintagma + -ko:
a) Izena + -ko: Anjelez fida zaitezke, hitzeko gizona da eta.
b) Izena + izenondoa + -ko: Indar handiko pertsona da.
c) Zenbatzailea + -ko: Lau hankako mahaia.
d) Zenbatzaile zehaztuak: Bi urteko semea daukat.
e) Zenbatzaile zehaztugabeak: Josu hitz gutxiko gizona da.
f) Zenbatzaile orokorrak: Urte osoko soldata gastatu du auto berrian.
g) Zenbat/zenbateko: Zenbateko interesa ematen dizute?
2.5.2.2. Adberbioa + -ko:
a) Nola/nolako
b) Aditzondoak: Sekulako, egundoko, betiko.
c) Deklinabide-kasuak: Nongo, norako.
d) ZerezKO: Plastikozko botilak kristalezkoak baino merkeagoak dira.
e) Posposizioak: Intsumisioaren aldeko manifestazioa dago.
f) Nori/zeri buruzko: Tibeteko kolonizazioari buruzko erreportaia eman dute.
2.6. APOSIZIOA.
2.6.1. Aposizio ez-murrizgarriak
a) Bilbo, Bizkaiko hiriburua, asko aldatzen ari da.
b) Amaia, nirekin lan egiten duena, gaixorik dago.
2.6.2. Aposizio murrizgarriak
a) Osaba Iñaki etorri da.
b) Lasa andreak deitu du zutaz galdezka.
c) Txirrita bertsolari handiak kantatu zuen bezala.
d) Gorbeia mendian gurutze handi bat dago.
2.7. ADBERBIOA.
2.7.1. Aditzondoak.
2.7.1.1. Aditzondoen sailkapen formala
1. Aditzondo bakunak: Sarri, agudo, iaz, urrun, gertu, aspaldi,...
2. Aditzondo eratorriak
a) -ki: Poliki, automatikoki, laburki,...
b) -ik: Pozik, bizirik, hutsik, zutik,...
c) -ro: Berriro, astiro, zeharo, geldiro,...
d) -to: Polito, ederto, hobeto, txarto,...
e) -ka: Presaka, korrika, saltoka, zarataka,...
3. Esaera adberbialak: Gutxi gora-behera, noizik behin, batez ere,...
2.7.1.2. Aditzondoen sailkapen semantikoa
Denborazkoak
agudo, antzina, arin, aspaldi, lehenik, oraindik, ja(da)nik)), edonoiz, inoiz,... |
edonon, nonahi, hortik, hona, hurbil, urrun, gertu, pikutan, hemen, han,... |
egiazki, apurka, oinutsik, alferrik, ados, kili-kolo, primeran, bizkor, itsu-itsuan, hala |
oso, ozta-ozta, ia-ia, nahikoa, guztiz, batere, samar, aski, izugarri,… |
ustez, jakina, noski, agian, beharbada, dirudienez, antza, itxuraz,... |
2.7.2. Posposizioak:
NOREN
| alde(an) |
arabera |
arte(an) |
aurka / kontra |
aurrean |
atzean / ostean |
azpian |
barruan / barnean |
beharrean |
bidez / bitartez |
esku |
gainean |
inguruan |
kontu / kabuz |
menpe(an) |
ondoan / alboan |
ordez |
parean |
partez |
truk(e) |
ZER(IK) ZEREZ
| gabe (barik) |
faltan |
gain(era) |
bestalde(an) |
NORI NONDIK
NON
| zehar |
gora |
behera |
barrena |
POSPOSIZIO ANTZEKO ADITZ LOKUZIOAK
3. DEKLINABIDEA.
3.1. DEKLINABIDE KATEGORIAK.
3.1.1. Izen berezia / izen arrunta
3.1.2. Biziduna / bizigabea
3.1.3. Numeroa:
a) Singularra.
b) Plurala.
c) Mugagabea.
3.1.4. Bokala / kontsonantea.
3.2. DEKLINABIDE KASUAK.
3.2.1. Kasu gramatikalak.
a) Nor (Absolutiboa)
b) Nork (Ergatiboa)
c) Nori (Datiboa)
3.2.2. Leku-denborazko kasuak.
a) Non (Inesiboa)
b) Nondik (Ablatiboa)
c) Nora (Adlatiboa)
d) Nongo (Leku-denbora gentiboa)
e) Norako (Adlatibo destinatiboa)
f) Norantz (Hurbiltze adlatiboa)
g) Noraino (Muga adlatiboa)
h) Norengan (Bizidunen inesiboa)
i) Norengandik (Bizidunen ablatiboa)
j) Norengana (Bizidunen adlatiboa)
k) Norenganantz (Bizidunen hurbiltze adlatiboa)
l) Norenganaino (Bizidunen muga adlatiboa)
3.2.3. Genitiboa eta bere eratorriak.
a) Noren (Genitiboa)
b) Norentzat (Destinatiboa)
c) Norekin (Soziatiboa)
d) Norengatik (Motibatiboa)
3.2.4. Kasu bereziak.
a) Zerik (Partitiboa)
b) Zerez (Instrumentala)
c) Zertzat (Prolatiboa)
3.2.5. Berdeklinabidea.
a) Norentzako (Destinatibo berdeklinatua)
b) Norekiko (Soziatibo berdeklinatua)
c) Norenganako (Bizidunen adlatibo berdeklinatua)
d) Norainoko (Muga adlatibo berdeklinatua)
4. PERPAUS BAKUNA: ADITZ SINTAGMA.
4.1. ADITZ MOTAK.
4.1.1. Aditz bakunak: Etorri, haserretu, kontzientziatu,...
4.1.2. Aditz lokuzioak:
a) Izan aditzak: Ahal, ezin, nahi, behar, balio, bizi, merezi,... izan.
b) Egin aditzak: Hitz, lo, lan, amets, oihu, barre, negar,... egin.
c) Hartu aditzak: Kontuan, hitza, parte, begitan,... hartu.
d) Eman aditzak: Kontu, hitza, denbora, amore, musu,... eman.
e) Erabili aditzak: Asmoa, buruan, ahoan, autua,... erabili.
4.2. ADITZ KATEGORIAK
4.2.1. Denbora:
4.2.1.1. Orainaldia: Azterketa aprobatu dut eta ospatzen ari naiz, gero egingo diot kasu.
4.2.1.2. Lehenaldia: Berandu iritsi nintzen, ama afaltzen ari zen eta aita ohera joatekoa zen.
4.2.2. Aspektua:
4.2.2.1. Puntukaria: Noa, pentsatzen ari naiz, behar dut.
4.2.2.2. Burutua: Joan naiz, pentsatu dut, behar izan dut.
4.2.2.3. Burutugabea: Joaten naiz, pentsatzen dut, behar izaten dut.
4.2.2.4. Burutzekoa: Joango naiz, pentsatuko dut, beharko dut.
4.2.3. Modua:
4.2.3.1. Indikatibo (- ahala): Arratsaldean etorriko naiz.
4.2.3.2. Indikatibo-Baldintza (+ ahala): Egingo ez bazenu, hobe.
4.2.3.3. Ahalera (+ ahala): Aurten ezin gaitezke joan.
4.2.3.4. Subjuntiboa (- ahala): Has gaitezen berriro.
4.2.3.5. Agintera: Esaidazu zer ikusi duzun.
4.2.4. Erregimena:
4.2.4.1. NOR eta NORK motako aditzak:
a) NOR erregularrak: Osaba hil da.
b) NOR-NORK erregularrak: Osabak katua hil du.
c) NOR-(NORK) irregularrak: Hotz egiten du.
d) (NOR)-NORK irregularrak: Gizon argia dirudi horrek.
4.2.4.2. NORIdun aditzak
a) NOR-NORI erregularrak: Lagun bat etorri zait bisitan.
b) NOR-NORI-NORK erregularrak: Aitak amari gona gorria ekarri dio.
c) (NOR)-NORI-NORK irregularrak: Gauean deituko dizut.
4.2.4.3. Inpertsonala:
a) Herri honetan gutxi irakurtzen da.
b) Pobreoi ez zaigu kasu handirik egiten.
c) Pobreoi ez digute kasu handirik egiten.
4.2.4.4. Arazleak:
a) Autoa hemendik kenARAZI didate.
b) Hori egiTERA BEHARTU naute.
c) Barre ERAGIN dizut ala?
4.2.5. Partikula modalak.
a) Al: Ausartuko al zara?
b) Ote: Non ote dabil Kurro?
c) Omen: Aspaldian asmatu omen zuten.
d) Ohi: Udan etorri ohi dira herrira.
e) Bide: Bere buruaz beste eginda hil bide da.
f) Ahal: Etsai zaharrak eramango ahal hau!
4.3. ADITZ JOKATU GABEAK.
4.3.1. Partizipioa
a) -Ø: Etxe alokatu batean bizi gara
b) -ta: Erdi bukatuta daukat lana, guztiz bukatuta ariketak.
c) -(r)ik: Animaturik ikusten zaitut gaur.
4.3.2.1. Nominalizazioa
a) -t(z)ea: Garaiz heltzea detaile polita da.
b) -t(z)eak: Txintxoarena egiteak ez dizu zigorra arinduko.
c) -t(z)erik: Ez dago zurekin patxadaz hitz egiterik.
4.3.2.2. Perifrasi multzoak
-T(Z)EA
gustatu
pentsatu
erabaki
ahaztu
izan
egon |
jakin, ikasi
irakatsi, hasi
lagundu
utzi
egon, ibili |
behartu
ausartu
animatu
gonbidatu
zigortu |
prest egon
asmoa izan
gogoa izan
gai izan
lotsa izan |
utzi
ekin
iritzi
eman |
4.3.3. Gerundioa
a) -t(z)en: Poteak hartzen ikusi nuen azkenengoz.
b) -z: Behar denean galdetuz ez da erraza galtzea.
4.4.2. Aditz trinkoak.
INDIKATIBOA: ORAINA
NOR
EGON IBILI ETORRI JOAN ETZAN
| nago |
nabil |
nator |
noa |
natza |
hago |
habil |
hator |
hoa |
hatza |
dago |
dabil |
dator |
doa |
datza |
gaude |
gabiltza |
gatoz |
goaz |
gautza |
zaude |
zabiltza |
zatoz |
zoaz |
zautza |
zaudete |
zabiltzate |
zatozte |
zoazte |
zautzate |
daude |
dabiltza |
datoz |
doaz |
dautza |
NOR-NORI
EGON |
IBILI |
ETORRI |
JOAN |
nago |
ki |
t |
nabil |
ki |
t |
nator |
ki |
t |
noa |
ki |
t |
hago |
ki |
k/n |
habil |
ki |
k/n |
hator |
ki |
k/n |
hoa |
ki |
k/n |
dago |
ki |
o |
dabil |
ki |
o |
dator |
ki |
o |
doa |
ki |
o |
gagoz |
ki |
gu |
gabilz |
ki |
gu |
gatoz |
ki |
gu |
goaz |
ki |
gu |
zagoz |
ki |
zu |
zabilz |
ki |
zu |
zatoz |
ki |
zu |
zoaz |
ki |
zu |
zagoz |
ki |
zue te |
zabilz |
ki |
zue te |
zatoz |
ki |
zue te |
zoaz |
ki |
zue te |
dagoz |
ki |
e |
dabilz |
ki |
e |
datoz |
ki |
e |
doaz |
ki |
e |
INDIKATIBOA: IRAGANA
NOR
EGON IBILI ETORRI JOAN
| nengoen |
nenbilen |
nentorren |
nindoan |
zegoen |
zebilen |
zetorren |
zihoan |
geunden |
genbiltzan |
gentozen |
gindoazen |
zeunden |
zenbiltzan |
zentozen |
zindoazen |
zeundeten |
zenbiltzaten |
zentozten |
zindoazten |
zeuden |
zebiltzan |
zetozen |
zihoazen |
INPERATIBOA
NOR
EGON IBILI ETORRI JOAN
| zaude |
zabiltza |
zatoz |
zoaz |
zaudete |
zabiltzate |
zatozte |
zoazte |
INDIKATIBOA: ORAINA
Nor-nork nor-nork nor-nork nor-nork nor-nori-nork
EDUKI EKARRI
EKARRI ERAMAN
ERAMAN JAKIN ERABILI ESAN ESAN
| na t |
daki(zki)t |
darabil(tza)t |
diot |
t t |
ha k/n |
daki(zki)k/n |
darabil(tza)k/n |
diok/n |
k/n k/n |
da u(z)ka - |
daki(zki) |
darabil(tza) |
dio |
dakar(z)ki o - |
ga kar(tza) gu |
daki(zki)gu |
darabil(tza)gu |
diogu |
darama(z)ki gu gu |
za rama(tza) zu |
daki(zki)zu |
darabil(tza)zu |
diozu |
dios zu zu |
za zue |
daki(zki)zue |
darabil(tza)zue |
diozue |
zue zue |
da te |
daki(zki)te |
darabil(tza)te |
diote |
e te |
nor-nori-nork nor-nork nor-nork
IRITZI IRUDI IRAUN
| deritzot |
dirudi |
dirau |
deritzozu |
dirudite |
diraute |
INDIKATIBOA: IRAGANA
NORK-NOR
EDUKI EKARRI ERAMAN JAKIN ERABILI ESAN (ESAN)
| neu(z)kan |
nekar(tza)n |
nerama(tza)n |
neki(zki)en |
nerabil(tza)n |
nioen |
zeu(z)kan |
zekar(tza)n |
zerama(tza)n |
zeki(zki)en |
zerabil(tza)n |
zioen |
geneu(z)kan |
genekar(tza)n |
generama(tza)n |
geneki(zki)en |
generabil(tza)n |
genioen |
zeneu(z)kan |
zenekar(tza)n |
zenerama(tza)n |
zeneki(zki)en |
zenerabil(tza)n |
zenioen |
zeneu(z)katen |
zenekar(tza)ten |
zenerama(tza)ten |
zeneki(zki)ten |
zenerabil(tza)ten |
zenioten |
zeu(z)katen |
zekar(tza)ten |
zerama(tza)ten |
zeki(zki)ten |
zerabil(tza)ten |
zioten |
INPERATIBOA
NOR-NORK
EGIN EKARRI ERAMAN ESAN UTZI
| egizu |
ekartzu |
eramazu |
esazu |
uztazu |
egizue |
ekartzue |
eramazue |
esazue |
uztazue |
NOR-NORI-NORK
EGIN EKARRI ERAMAN ESAN EMAN
| DA |
|
DA |
|
DA |
|
DA |
|
DA |
|
egi OO |
ZU |
ekar i OO |
ZU |
erama i OO |
ZU |
esa i OO |
ZU |
ema i OO |
ZU |
GU |
ZUE |
GU |
ZUE |
GU |
ZUE |
GU |
ZUE |
GU |
ZUE |
EO |
|
i EO |
|
i E O |
|
i EO |
|
i EO |
|
4.4.3. Euskalkien aditz-sistemak (ulermen mailan).
4.4.4. Hitanoa.
4.4.4.1. Aditz trinkoak eta laguntzaileak.
4.4.4.2. Euskaltzaindiaren gomendioak.
5. PERPAUS ELKARTUA.
5.1. JUNTADURA ETA ALBORAKUNTZA.
|
eta
ez ..., ez...
bai ..., bai...
... ezezik ... ere / ezeze bere
ez bakarrik..., ... ere
-la ..., -la ...
hala ..., nola ... |
|